اطلاعات پایه در شهرسازی و برنامه ریزی شهری
....................................................................................................................................
................................................................................................................................
آماده سازی زمین : مجموعه عملیاتی است که زمین را برای احداث مسکن (ساختمان) مهیا می سازد. شامل:
الف: عملیات زیر بنایی قبیل تعیین بر و کف، تسطیح و آسفالت معابر، تامین شبکه های تاسیساتی آب و برق، جمع آوری و دفع آب های سطحی، فاضلاب و غیره
ب: عملیات روبنایی مانند احداث مدارس، درمانگاه واحد انتظامی، فضای سبز، اداره آتش نشانی، اماکن تجاری و نظایر آن ها
-
ارتفاع ساختمان: فاصله عمودی مرتفع ترین نقطه پشت بام به استثنای اجزای فرعی یا سایر وسایلی که در روی پشت بام قرار می گیرد، از شیب متوسط خیابان یا معبر مجاور.
-
اراضی موات: زمین هایی که سابقه عمران و احیا نداشته باشند.
-
اراضی بایر: زمین هایی که سابقه عمران و احیا داشته ولی بتدریج به حالت موات برگشته است.
-
اراضی دایر: زمین هایی که آن را احیا و آباد کرده اند و در حال حاضر دایر و در حال بهره برداری مالک است.
-
اراضی شهر: زمین هایی که محدوده قانونی و حریم استحفاظی شهرها و شهرک ها قرار گرفته اند.
-
بالکن: پیش آمدگی ساختمان در طبقات که حداقل از یک طرف به فضای باز محدود شده باشد.
-
بر: حدی از قطعه زمین (مالک) که مشرف به گذر باشد.
-
بر صلاحی: حدی از قطعه زمین (مالک) که مشرف به گذر بوده، دارای عرض اصلاحی و مستلزم عقب نشینی باشد.
-
پیلوت: محلی که برای پارکینگ یا فضای بازی کودکان در طبقه همکف احداث می شود.
-
پخ: قاعده مثلث متساوی الساقینی که ساق های آن منتهی الیه دو ضلع از دو گذر متقاطع در محل تقاطع باشد و طول این قاعده توسط شهرداری مشخص شده یا بشود.
-
تراکم ساختمانی: نسبت سطح زیر بنای ساختمان (سطح ناخالص طبقات)هر پلاک تقسیم بر کل مساحت زمین همان پلاک يا تعداد طبقات * سطوح ساخته شده ، تقسيم بر مساحت كل قطعه
-
خیابان: گذرهایی که عرض آنها بیش از 12 متر باشد.
-
حریم: محدوده ای از اراضی که در اطراف عملکردهای خاص، به مناسبت های امنیتییا ایمنی و غیره تحت حفاظت قرار گرفته هر گونه ساخت و سازه، کاربری و بهره برداری از اراضی مزبور منوط به رعایت ضوابط حریم مربوطه است.
-
حیاط خلوت: حیاط های کوچک که به منظور گرفتن نور و هوا برای قسمت های مختلف ساختمان ایجاد می شوند و ابعاد آن نباید از حداقل تعیین شده کمتر باشد.
-
زیر زمین : هر طبقه که حداکثر ارتفاع نورگیر آن از کف متوسط گذر 90 سانتی متر باشد یا اینکه نصف ارتفاع آن پایین تر از سطح خیابان یا معبر مجاور باشد.
-
سطح اشغال ساختمان : سطحی از قطعه زمین که به وسیله ساختمان اشغال شده باشد.
-
سطح ناخالص طبقات : جمع کل مساحت طبقات ساختمان با دیوارهای خارجی
-
سطح خالص طبقات: سطح ناخالص طبقات منهای فضا های پارکینگ و رفت و آمد (راهرو، آسانسور، پله و ...) دیوارها و سایر مصارف مربوط.
-
طرح جامع سرزمین: طرح استفاده از سرزمین در قالب هدف ها و خط مشی های ملی و اقتصادی از طریق بررسی امکانات و منابع مراکز جمعیت شهری و روستایی کشور و حدود توسعه و گسترش شهر ها و شهرک ها ی فعلی و آینده قطب های صنعت، کشاورزی، مراکز جهانگردی و خدماتی بوده تا در اجرای برنامه های عمرانی بخش های عمومی و خصوصی نظم و هماهنگی ایجاد کند.
-
طرح جامع شهر: طرحی بلند مدت که در آن نحوه استفاده از اراضی و منطقه بندی مربوط به حوزه ها ی مسکونی، صنعتی، تجاری،اداری، کشاورزی و تاسیسات و تجهیزات و تسهیلات شهری و نیازمندی های عمومی شهری، خطوط کلی ارتباطی و محل پایانه ها و فرودگاه ها و بنادر و سطح لازم برای ایجاد تاسیسات و تجهیزات و تسهیلات عمومی مناطق و نوسازی، بهسازی و اولویت های مربوط به آن ها تعیین می شود و ضوابط و مقررات مربوط به کلیه موارد فوق، همچنین ضوابط مربوط به حفظ بنا و بناهای تاریخ و مناظر طبیعی و تهیه و تنظیم می شود.
-
طرح هادی روستایی: تجدید حیات و هدایت روستا با در نظرگرفتن ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فیزیکی
-
طرح هادی شهری: برنامه راهنمایی توسعه شهر، برای شهرهایی تهیه می شود که یا فاقد بودجه طرح جامع می باشند و یا امکان تهیه طرح جامع در آن ها فراهم نشده است. طرح هادی برای شهرهای کوچک و به خصوص شهرهایی که تا حدود 25000 نفر جمعیت دارند، تهیه می شوند.
-
طرح تفضیلی: طرحی که براساس معیار ها و ضوابط کلی طرح جامع شهر، نحوه استفاده از زمین های شهر در سطح حملات مختلف شهر و موقعیت و مساحت دقیق برای هر یک از آن ها و تفضیلی شبکه عبور و مرور و میزان تراکم جمعیت و تراکم ساختمانی در واحد های شهری و اولویت های مربوط به مناطق بهسازی و نوسازی و توسعه و حل مشکلات شهری و موقعیت کلیه عوامل مختلف شهری در آن تعیین می شود و نقشه ها و مشخصات مربوط به مالکیت براساس مدارک تهیه و تنظیم می گردد.
-
قطعه زمین: زمینی که دارای یک سند مالکیت باشد و با خیابان یا معبر جدا نشود.
-
قنات (کاریز): مجموعه ای از چند میله چاه و یک کوره (یا کوره های) زیر زمینی که با شیبی کمتر از شیب سطح زمین، آب موجود در لایه (یا لایه های) آبدار مناطق مرتفع زمین یا رودخانه ها یا مرداب ها تو برکه ها را به کمک نیروی ثقل زمین و بدون کاربرد نیرویی و هیچ نوع انرژی الکتریکی یا حرارتی صرفا با جریان طبیعی جمع آوری و به نقاط پست تر می رساند. به عبارتی قنات را می توان نوعی زهکش زیر زمینی دانست که آب جمع آوری شده توسط این زهکش به سطح زمین آورده می شود و به مصرف آبیاری، شرب و ... می رسد.
-
کاربری: تعیین نوع استفاده از زمین براساس مطالعات پایه ای برای شناخت شهر و آشنایی با نحوه پراکندگی فعالیت های شهری می باشد . کاربری های شهری عبارتند از: مسکونی، آموزشی، فضای سبز، فرهنگی - مذهبی، بهداشتی و درمانی، ورزشی ، پارکینگ، خدمات شهری، تجهیزات شهری، خدمات عمومی، اداری - دولتی، تجاری، صنعتی، انبارداری، حمل و نقل، کشاورزی ، باغ ، مفهوم کاربری مرتبط است با طرح جامع یا طرح تفضیلی یا طرح هادی.
-
کاربری مختلط: ترکیب چند عملکرد از کاربری های مختلف در یک قطعه زمین(تجاری، اداری و مسکونی)
-
کف: تراز سطح مبنای ارتفاع ساختمان نسبت به متوسط تراز تمام شده و پیاده روی گذرهای محیطی قطعه زمین یا ملک.
-
کوچه اتومبیل رو: گذرهایی که عرض آن ها 6 متر یا بیشتر باشد.
-
پارکینگ کاربریهای مسکونی:در یک واحد مسکونی احداث پارکینگ الزامی نیست.به ازاء دو واحد مسکونی یک پارکینگ مورد نیاز است . و مساحت مورد نیاز به میزان حداقل 16 متر مربع جهت پارکینگ کافی می باشد.در ساختمانهای مجتمع آپارتمانی تا 4 واحد مسکونی به ازاء هر دو واحد مسکنی یک پارکینگ نیاز است. البته در ساختمانهای 4 واحد و کمتر می توان از مقررات بند 2 ضوابط عمومی مربوط به پارکینگ هم استفاده نمود (یعنی 32 متر مربع پارکینگ مورد نیاز است.)در ساختمانهایی که بیش از چهلر واحد مسکونی دارند تا چهار واحد آن 50 متر مربع پارکینگ مورد نیاز است و به ازاء هر واحد اضافی یک پارکینگ مورد نیاز است. در حالت فوق مساحت هر واحد پارکینگ حداقل 25 متر مربع می باشد.
-
تراكم خالص شهري : متوسط پراكندگي جمعيت در سطح خالص كل كاربري هاي شهري را گويند .
تراكم ناخالص شهري : نسبت جمعيت به مساحت در محدوده طرح را گويند .
تراكم خالص مسكوني : نسبت تعداد جمعيت ساكن ( تعداد واحد هاي مسكوني) به سطوحي كه اختصاص به كاربري مسكوني دارد -
تراكم خالص شهري : متوسط پراكندگي جمعيت در سطح خالص كل كاربري هاي شهري را گويند .
تراكم ناخالص شهري : نسبت جمعيت به مساحت در محدوده طرح را گويند .
تراكم خالص مسكوني : نسبت تعداد جمعيت ساكن به سطوحي كه اختصاص به كاربري مسكوني دارد . -
مساحت زيربنا: مساحت هر طبقه از بنا را گويند.
-
مساحت كل بنا: مجموع سطح طبقات يك ساختمان اعم از روي زمين يا زيرزمين.
-
متوسط مساحت زمين: نسبت مساحت قطعات تفكيك شده به تعداد آن را در يك محدوده معين .
-
ضريب سطح اشغال : سطح اشغال شده در طبقه همكف يك ساختمان نسبتبه كل مساحت زمين مورد نظر (طبق سند و يا مساحت وضع موجود بشرطي كه بدون كسر اصلاحي كمتر از سند مالكيت باشد.).
-
متوسط مساحت كل بنا :نسبت جمع مساحت پروانه ها يا جمع مساحت پايان ساختمانها به تعداد پروانه ها يا پايان ساختمان صادره .
-
متوسط ضريب تراكم : نسبت جمع تراكم استفاده شده در هرپروانه يا بنا به تعداد كل پروانه هاي صادره .
-
مساحت كل طبقات و زيرزمين : مجموع مساحت كل طبقات احداث شده (مطابق مساحت كل بنا) با احتساب مساحت زيرزمين .
-
تعداد طبقات: طبقات احداث شده از روي شالوده تا پشت بام را شامل مي گردد( خرپشته جزء طبقات محسوب نمي شود.)
-
مساحت مفيد : بناي ايجاد شده و قابل استفاده بدون در نظر گرفتن راهروهاي ارتباطي ، راه پله ، چاهك آسانسور ، شوت زباله ،نورگيرها،پاركينگ و انبارهاي مجزا بخصوص در زير زمين وتاسيسات و فضاهاي مشاعي ديگر.
-
صفر طبقه : ايجاد خرپشته يا انباري يا توسعه بنا در طبقات موجود كه منجر به طبقه اضافي نشود.
-
تراكم : درصد بنايي كه نسبت به مساحت زمين در طبقات قابل احداث مي باشد كه در طرح تفصيلي براي كاربري هاي مختلف تعريف گرديده است. (به جز سطوح پاركينگ و مشاعات در همكف و زيرزمين ها و انباري در زيرزمين)
-
عملكرد بنا(كاربري طبقات و يا كاربرد بنا) : نحوه بهره برداري از فضاهاي ايجاد شده از يك ساختمان (انواع استفاده: مسكوني ، تجاري،اداري و…)
-
مشخصات املاك در كاربري مسكوني:
- مساحت زيربنا: مجموع سطوح در هرطبقه از ساختمان هاي يك ملك را مساحت زيربناي آن طبقه گويند.
- مساحت كل بنا: عبارت است از مجموع سطوح ساخته شده در كليه طبقاتي كه در يك ملك احداث مي شود يا شده است كه شامل زيرزمين يا زيرزمين ها ، همكف، طبقات فوقاني اعم از قسمت هاي مفيد و اختصاصيات و يا مشاعات در طبقات ساختمان مي باشد.
- متوسط مساحت زمين: عبارت است از نسبت كل مساحت زمين ها به تعداد اراضي بلوك يا ناحيه ، محله،منطقه ، شهر
- ضريب سطح اشغال : عبارت است از نسبت درصد مساحت سطح مجاز احداث بنا به مساحت قطعه زمين در طبقه همكف
- متوسط مساحت كل بنا : عبارت است از نسبت مساحت كل بنا در املاك موجود به تعداد اراضي بلوك يا ناحيه يا محله يا منطقه يا شهر
- ضريب تراكم مجاز: عبارت است از نسبت درصد سطح زيربناي كل ساختمان به سطح قطعه زمين مورد ساخت با كاربري مجاز طبق طرح تفصيلي (مشاعات و انبار و پاركينگ در زيرزمين و پاركينگ در همكف جزء اين ضريب محاسبه نمي گردند.)
- تراكم استفاده شده : عبارت است از سطح زيربناي كل ساختمان به سطح قطعه زمين مورد ساخت با هركاربري (مشاعات و پاركينگ و انباري در زيرزمين و پاركينگ درهمكف جزء اين سطوح محاسبه نمي گردد)
- بناي مفيد : مجموع زيربناي كل طبقات بجز سطح پاركينگ ها و انباري ها و مشاعات
- مساحت زيربناي مشاعات در مسكوني: شامل مجموع مساحت تاسيسات ، راهرو ، راه پله،آسانسور ، لابي،سالن اجتماعات ، استخر و سونا و ورزشي، سرايداري، شوت زباله ، نگهباني، نورگيرها، سرويس بهداشتي و انباري مشاع جزء سطوح مشاعات مي باشند.
- درصد بناي مفيد استفاده شده: درصد مجموع زيربناي مفيد طبقات در طبقات، نسبت به مساحت ملك(طبق سند مالكيت) . (زيربناي كل ، منهاي مشاعات و پاركينگ و انباري)
........................................................................................................................................
-
انواع اراضي :
- داير:اراضي داراي ساختمان و تاسيسات و ديواركشي متناسب با ملك و يا املاكي كه باغ و مشجر و يا زراعي باشد، مي گويند .
- باير: به اراضي فاقد ساختمان و تاسيسات مي گويند كه سابقه داير بودن را داشته اند.
- موات : به املاكي كه فاقد ساختمان و تاسيسات باشد و هرگونه سابقه عمران و آبادي و يا باغ و كشاورزي نداشته اند گويند.
-
مشخصات كاربري ملك :
- مسكوني : به سطوحي اطلاق مي گردد كه براساس نقشه كاربري اراضي جهت احداث واحدهاو مجموعه هاي مسكوني اختصاص يافته اند.
- تجاري: اين اراضي براي فعاليت هاي بازرگاني ، مغازه ها و فروشگاه ها ، كسب و پيشه و دواير نمايندگي هاي مختلف و دفاتر تجاري براساس سلسله مراتب طرحهاي تفصيلي (خرده فروشي، عمده فروشي، دفاتر) پاساژ، تيمچه، سرا درنظر گرفته شده است.
- مختلط : عبارت است از تركيب چندعملكرد از كاربري هاي مختلف دريك قطعه زمين با كاربري مختلط (تجاري اداري، تجاري مسكوني ، مسكوني اداري و اختلاطي از كاربري هاي فرهنگي ،ورزشي، آموزشي) با توجه به طرح تفصيلي مي باشند.
- باغ : عبارت است از زمين محصور و يا غير محصوري كه در آن درخت به تعدادي كه قانون مشخص نموده است كاشته باشند و يا در طرح تفصيلي به صورت باغ تعيين شده باشد.
- مذهبي: انواع كاربريهاي مذهبي در سلسله مراتب خدمات شهري به شرح ذيل مي باشد. * اراضي مذهبي رده محله شامل: مساجد كوچك، تكاياو حسينيه ها * اراضي مذهبي رده ناحيه شامل: مساجد و فاطميه ها *اراضي مذهبي رده منطقه شامل: مساجد بزرگ و هيئت ها* اراضي مذهبي رده حوزه شامل: مجتمع هاي مذهبي ، دارالتبليغ ها و مهديه ها * اراضي مذهبي رده شهر و فراتر : شامل مساجد اصلي شهر ، خانقاه ، كليساها و كنيسه ها ، امامزاده ها ، بقاع متبركه ،مصلي ،آتشكده ها و معابد.
- آموزشي: اين اراضي بسته به سلسله مراتب خدمات شهري با توجه به رده هاي مختلف كاربري آموزشي به احداث ساختمان هاي آموزشي اختصاص دارد. فعاليت هاي مجاز در اين اراضي آموزشي رده هاي مختلف به شرح ذيل مي باشد. * اراضي آموزشي رده محله: شامل مهدكودك، آمادگي ،مدرسه ابتدايي مدارس راهنمايي و دبيرستان ها.* اراضي آموزشي رده ناحيه: شامل كلاس هاي نهضت سواد آموزي، مراكز آموزش حرفه اي و هنركده ها.* اراضي آموزشي رده منطقه شامل: مدارس اسلامي ،موسسات آموزش زبان هاي خارجي وهنرستان هاي صنعتي* اراضي آموزشي رده حوزه اي : شامل مدارس ويژه نابينايان ،مدارس ويژه معلولين كرو و لال و مدارس ويژه ساير معلولين .* اراضي آموزشي رده شهر و فراتر: شامل مدارس ويژه خارجيان مقيم تهران و مدارس ويژه كودكان استثنايي
.....................................................................................................
تهیه و تنظیم: محمد آسیابی
محمد آسیابی بخشکندی